Oring silicone thực phẩm: chứng chỉ nào có ý nghĩa, cái nào không

Tác giả: Ban Kỹ thuật Phớt Cao Su

Hỏi mua oring silicone thực phẩm thì gần như bên nào cũng trả lời "food grade". Đó là cụm từ ai cũng dùng và không ai bị ràng buộc phải chứng minh. Nó không phải một tiêu chuẩn — chỉ là cách nói. Thứ có ý nghĩa là những chứng chỉ cụ thể phía sau, và ba chứng chỉ hay gặp nhất nói về ba chuyện khác nhau.

Tóm tắt nội dung

Ba chứng chỉ và ý nghĩa từng cái

FDA 21 CFR 177.2600. Quy định của Mỹ về cao su tiếp xúc lặp lại với thực phẩm. Nó kiểm soát thành phần được phép dùng và giới hạn lượng chất thôi nhiễm khi ngâm trong nước và trong dung môi béo. Đây là mức cơ bản mà một oring thực phẩm cần có.

USP Class VI. Thuộc dược điển Mỹ, thử phản ứng sinh học trên mô sống. Khắt khe hơn FDA và hướng tới thiết bị y tế, dược phẩm. Thiết bị chế biến thực phẩm thông thường không cần tới mức này.

3-A Sanitary Standards. Khác hẳn hai cái trên: nó nói về thiết kế chứ không về vật liệu. Bề mặt phải nhẵn, không có góc chết đọng sản phẩm, tháo lắp vệ sinh được. Ngành sữa và đồ uống thường yêu cầu chứng chỉ này.

Một chiếc oring có thể đạt FDA mà không đạt 3-A, và ngược lại. Khi nhà máy yêu cầu chứng chỉ, hỏi rõ họ cần cái nào.

Thước cặp đo đoạn dây silicon trắng tròn đặc

Vì sao silicone thống trị mảng này

Mạch chính của silicone là Si–O chứ không phải C–C như cao su hữu cơ. Cấu trúc đó cho ba tính chất rất hợp với thực phẩm: trơ về sinh học, không mang mùi vị sang sản phẩm, và chịu được dải nhiệt rất rộng từ −60 đến +200°C — đủ cho cả cấp đông lẫn tiệt trùng.

Thêm nữa, silicone không cần các chất hoá dẻo dễ thôi nhiễm mà nhiều cao su khác phải dùng.

Và vì sao nó không phải lựa chọn cho mọi chỗ

Độ bền kéo của silicone chỉ khoảng 4–10 MPa, so với 10–20 MPa của NBR. Nó rách dễ, mài mòn nhanh và không chịu được ma sát liên tục.

Hai giới hạn thực tế cần nhớ:

Không dùng cho vị trí có chuyển động. Trục quay, cần piston, van đóng mở liên tục — silicone mòn rất nhanh ở những chỗ đó dù nhiệt độ hoàn toàn nằm trong khả năng của nó.

Không dùng khi có dầu mỡ nóng. Silicone kém chịu dầu khoáng và cả dầu ăn ở nhiệt cao. Thiết bị chiên, rán, chế biến có chất béo nóng nên dùng FKM cấp thực phẩm — đắt hơn nhưng là lựa chọn đúng.

Chọn vật liệu theo loại thiết bị thực phẩm

Thiết bị	Vật liệu	Lý do
Đường ống sữa, bồn chứa	Silicone hoặc EPDM	Làm kín tĩnh, chịu vệ sinh CIP
Thiết bị tiệt trùng hơi nước	EPDM	Bền với hơi nước hơn silicone
Máy chiết rót đồ uống	Silicone	Trơ, không ám mùi
Nồi nấu, lò nướng	Silicone	Dải nhiệt rộng, làm kín tĩnh
Chế biến dầu ăn, chiên rán	FKM cấp thực phẩm	Silicone kém chịu dầu nóng
Van, bơm có chuyển động	EPDM hoặc FKM	Silicone mòn nhanh khi có trượt
Thiết bị y tế, dược	Silicone USP Class VI	Yêu cầu thử sinh học

EPDM xuất hiện nhiều hơn người ta tưởng trong danh sách này: nó cũng có dòng đạt chuẩn thực phẩm, bền hơn silicone về cơ học, và chịu hơi nước tốt hơn silicone.

Vệ sinh CIP và tuổi thọ

Chu trình vệ sinh tại chỗ thường dùng dung dịch kiềm nóng, đôi khi axit loãng, ở 70–85°C. Bản thân silicone chịu được, nhưng lặp lại hàng ngày trong nhiều năm sẽ làm vật liệu cứng dần.

Dấu hiệu cần thay: oring cứng lại, mất độ bóng bề mặt, hoặc giữ nguyên vết dẹt của rãnh sau khi tháo. Trong dây chuyền thực phẩm, thay theo lịch định kỳ hợp lý hơn nhiều so với chờ rò — một lần nhiễm bẩn sản phẩm tốn hơn cả năm tiền gioăng.

Màu sắc

Oring silicone thực phẩm hay có màu trắng đục, trong suốt hoặc xanh dương. Màu xanh là quy ước thực dụng của ngành chế biến: nếu một mảnh vụn rơi vào sản phẩm, màu không tồn tại trong tự nhiên giúp phát hiện dễ hơn, và một số nhà máy còn dùng compound dò được bằng máy dò kim loại.

Nhưng màu không thay thế được chứng chỉ. Một chiếc oring xanh không có phiếu FDA thì chỉ là chiếc oring xanh.