Thuật ngữ gioăng cao su và oring
Từ điển thuật ngữ gioăng cao su và oring này gồm 20 mục chuyên ngành, chia theo sáu nhóm: vật liệu, tiêu chuẩn, thông số kỹ thuật, cấu kiện, quy trình tính toán và ngành ứng dụng. Mỗi mục giải thích bằng số liệu cụ thể và chỉ ra lỗi chọn hay gặp, dùng để tra nhanh cho kỹ sư, bộ phận mua hàng (procurement) và đội QA/QC khi đọc bản vẽ, mã phớt hoặc phiếu thông số.
Vật liệu (6)
- NBR (Nitrile Butadiene Rubber)
NBR là cao su chịu dầu mặc định của ngành làm kín: khoảng 4 trên 5 chiếc phớt chắn dầu và oring bán ra ở Việt Nam là NBR, chịu được dầu kho…
- Viton / FKM (Fluorocarbon Rubber)
Viton (ký hiệu chung FKM) là cao su chứa fluor, chịu nhiệt liên tục đến +220°C và kháng gần hết các loại dầu, dung môi thơm, axit loãng — đắ…
- EPDM (Ethylene Propylene Diene Monomer)
EPDM là cao su của nước và thời tiết: chịu nước nóng, hơi nước, mưa nắng và ozone trong dải −40÷+130°C — nhưng gặp dầu khoáng là trương phồn…
- Silicone / VMQ (Vinyl Methyl Silicone)
Silicone VMQ chịu dải nhiệt thuộc hàng rộng nhất trong các cao su thông dụng (−40÷+200°C), không mùi và đạt chuẩn thực phẩm — nhưng độ bền cơ học thấp …
- SBR (Styrene Butadiene Rubber)
SBR là cao su tổng hợp sản lượng lớn nhất thế giới (lốp xe, thảm, đế giày) — chịu mài mòn tốt và rất rẻ, nhưng kém chịu dầu lẫn ozone nên gầ…
- FFKM (Perfluoroelastomer)
FFKM là bậc cao nhất của cao su fluor: kháng gần như mọi hoá chất kể cả ketone, ester và amine, chịu đến +325°C — nhưng giá một chiếc oring…
Tiêu chuẩn (3)
- AS568 (tiêu chuẩn kích thước oring Mỹ)
AS568 là bộ mã kích thước oring của hiệp hội hàng không Mỹ với 369 cỡ chuẩn, chia theo 5 series đường kính dây — cách gọi tên oring phổ bi…
- JIS B2401 (tiêu chuẩn oring Nhật)
JIS B2401 là hệ mã oring của Nhật với các series P, G, V, S — gặp thường xuyên ở Việt Nam vì phần lớn máy CNC, bơm và van nhập từ Nhật đều …
- ISO 3601 (oring — tiêu chuẩn quốc tế)
ISO 3601 là bộ tiêu chuẩn quốc tế bốn phần cho oring: kích thước, dung sai, mức chất lượng bề mặt và thiết kế rãnh — cầu nối giữa hệ Mỹ AS5…
Thông số kỹ thuật (2)
- Shore A (độ cứng cao su)
Shore A là thang đo độ cứng cao su từ 0 đến 100 — phớt chắn dầu và oring công nghiệp hầu hết nằm trong khoảng 70 Shore A, và chọn sai con s…
- Compression set (biến dạng dư khi nén)
Compression set là phần biến dạng còn lại sau khi nén rồi nhả, tính theo phần trăm — con số này quyết định một chiếc oring giữ kín được bao…
Cấu kiện & Chi tiết (6)
- Thiết kế rãnh oring (groove design)
Rãnh oring quyết định chiếc oring bị nén bao nhiêu và có chỗ giãn nở hay không — rất nhiều ca rò rỉ được đổ cho chất lượng oring thật ra …
- Làm kín động và làm kín tĩnh
Làm kín tĩnh là giữa hai bề mặt đứng yên, làm kín động là khi có chuyển động tương đối — hai bài toán khác nhau về vật liệu, độ nén và độ nh…
- Phớt chắn dầu TC / TB (phớt môi)
Phớt chắn dầu TC và TB là phớt môi làm kín trục quay, ghi kích thước theo dạng d×D×B — TC có hai môi và vỏ bọc cao su hoàn toàn, TB có một m…
- Lò xo vòng phớt (garter spring)
Lò xo vòng là cuộn lò xo nhỏ nối hai đầu thành vòng, nằm trong rãnh sau môi phớt — nó giữ cho môi luôn tì đủ chặt vào trục khi cao su mòn dầ…
- X-ring / Quad-ring (vòng tiết diện chữ X)
X-ring có tiết diện hình chữ X với bốn môi thay vì tròn như oring, lắp vừa đúng rãnh oring cũ — đổi sang nó giảm được khoảng một nửa ma sá…
- Phớt vòng V (V-ring)
Phớt V lắp bó vào trục và tì môi lên một mặt phẳng đứng yên, làm kín theo phương dọc trục — nhiệm vụ chính là chắn bụi, nước và bùn từ ngoài…
Quy trình & Tính toán (2)
- Tỉ lệ nén ép oring
Tỉ lệ nén là phần trăm đường kính dây bị ép lại khi lắp vào rãnh — dưới 10% thì rò, trên 30% thì cao su bị đẩy tràn vào khe hở, và khoảng đú…
- Hệ số gioăng m và y
m và y là hai hằng số theo tiêu chuẩn ASME đặc trưng cho từng loại gioăng phẳng, dùng để tính lực xiết bulông tối thiểu cho mặt bích — thiếu…
Ngành ứng dụng (1)
- Làm kín thủy lực
Làm kín thủy lực là bộ phớt và oring trong xi lanh, bơm và van chạy ở 50–700 bar — ở mức áp suất đó, khe hở lắp ghép và độ nhẵn bề mặt quan…